ΠΕΡΙ ΑΘΕΟΥ ΕΝΘΕΪΣΜΟΥ
Αθήνα, 1η Ιουνίου 2002

 

Νιώθω κάποιο δέος που θα μιλήσουμε με θέμα τα χαρακτηριστικά του Θεού και του Όντος, γιατί στην 35χρονη μελέτη μου, η σύγχρονη Φυσική, η Αρχαία Ελληνική μυστική παράδοση και φιλοσοφία και η Ψυχεδελική έρευνα, αποκάλυψαν κοινή εικόνα για τις απαντήσεις στα ερωτήματα: Τι είναι ο Κόσμος; Πως και γιατί φτιάχτηκε και λειτουργεί; Τι σχέση έχει ο καθένας-καθεμιά μας, μ’ αυτό το Άγνωστο Σύνολο;
Χαρά μου να προσπαθήσω να δείξω αυτή την ΚΟΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ, που διαπίστωσα, ότι πάνω-κάτω είναι η ίδια, στο Πανθεϊστικό, Ανιμιστικό, Παγανιστικό και Σαμανιστικό Κοσμογράφημα.
Οι απαντήσεις, που μέχρι τώρα έχουν δοθεί στα άνω ερωτήματα και που σχετίζονται με τον «Θεό», εκτός της Αρχαιοελληνικής, θα μπορούσαν να συνοψιστούν σε 2 κατηγορίες:

α) Αυτή που ερμηνεύει τον Κόσμο σαν ΠΕΛΩΡΙΑ ΜΗΧΑΝΗ, που λειτουργεί ΧΩΡΙΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, στη βάση του ΤΥΧΑΙΟΥ και τον ΑΝΘΡΩΠΟ σαν μια ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΛΗΣ, που ΕΧΕΙ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ. Δίνει στον άνθρωπο κυρίαρχη θέση στο Σύνολο και δεν δέχεται άλλες πραγματικότητες ύπαρξης και Συνείδησης, εκτός απ’ αυτές που μας δίνουν τα 5 αισθητήρια! Είναι η «Χυδαία» Υλιστική ή Μηχανιστική ερμηνεία, που κυριαρχεί ουσιαστικά και έχει οδηγήσει εκτός των άλλων, στην οικολογική καταστροφή. ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΤΟ ΘΕΟ ΤΗΣ!
β) Η άλλη κατηγορία απαντήσεων έχει στο κέντρο ΕΝΑΝ ΘΕΟ (Πατέρα-Παντοκράτορα). Ο κόσμος – κατ’ αυτήν – είναι δημιούργημα και, ενδεχόμενα, «Ατύχημα» ενός Θεού, που έξω από τα δημιουργήματά του, παρακολουθεί και κρίνει την τήρηση των εντολών του από τον άνθρωπο στον οποίο έδωσε τη Φύση, για να τον εξυπηρετήσει στην κυρίαρχη θέση στο Σύνολο.
Ο κόσμος – κατ’ αυτήν – χωρίζεται σε υλικές (Φύση) και Πνευματικές Πραγματικότητες και ο άνθρωπος πρέπει να απομακρυνθεί απ’ την ύλη και να επιστρέψει στο Θεό. Είναι η Μονοθεϊστική (Ιουδαϊκή, Χριστιανική, Ισλαμική) ερμηνεία, με σαφή διαχωρισμό ανάμεσα σε ΘΕΟ και ΔΙΑΒΟΛΟ ή ΚΑΛΟ και ΚΑΚΟ.
Εκείνη η κατηγορία απαντήσεων, στην οποία, πρωταρχική θέση ανήκει στην Αρχαιοελληνική Μυστική Παράδοση και Φιλοσοφία, ερμηνεύει τον Κόσμο, σαν Αυτογέννητο, Αιώνιο και Άπειρο «εν γίγνεσθαι είναι». Πύρινη ύλη, που πυκνώνει και αραιώνει. Όταν εκδηλώνεται, εμφανίζει Ροή, κίνηση, μεταβολή, χρόνο, αντιθέσεις, συνθέσεις, αλληλεπιδράσεις εριστικές ή ερωτικές, μεταξύ των αναρίθμητων τμημάτων στα οποία διαχωρίζεται, για να συνθέσει νέες ενότητες από τον ίδιο τον εαυτό του.
Έχει μια Εντελέχεια (εντός τέλος - σκοπό - έχει), που φαίνεται να συνδέεται με την ανάπτυξη της Συνείδησής του.
Διότι ο Κόσμος έχει ΛΟΓΟΝ και ΦΡΟΝΗΣΗ, η οποία αναπτύσσεται αιώνια κι αυτό γίνεται από ΑΝΑΓΚΗ. Κι αυτό είναι ΘΕΟΣ – θέει, τρέχει – με άπειρες «εκφάνσεις», θεότητες, τμήματα της Συνείδησής του, διαμέσου των οποίων λειτουργεί το Αενάως εξελισσόμενο «γίγνεσθαι είναι του». Και ο ΛΟΓΟΣ έχει ΑΡΙΘΜΟ και ΤΑΞΗ και ΝΟΜΟΥΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ, και ο Άνθρωπος, κομμάτι Συνείδησης αυτής της Απέραντης Ενότητας, γνωρίζει τον Εαυτό του και λειτουργεί διευρύνοντας την ατομική του Συνείδηση, σε μεγαλύτερες ενότητες.
Σύμφωνα μ’ αυτή την κατηγορία απαντήσεων, στον Εκδηλωμένο Κόσμο, υπάρχουν πολλαπλές πραγματικότητες ζωής και Συνείδησης, διαφορετικής πύκνωσης ή αραίωσης, με τους κατοίκους τους και τις λειτουργίες τους, ακόμα και πέρα από τα αισθητήρια. «Η Φύσις είναι έμψυχος δαιμόνων». Η αλληλεπίδραση των τμημάτων της κάθε πραγματικότητας μεταξύ τους και με τις άλλες πραγματικότητες, αλλάζει τη Συνείδηση του Κόσμου ή, όπως λέει η Ρενέ Γουέμπερ: «Αυτό που κάνει το Σύμπαν καθώς εμείς συνδιαλεγόμαστε, είναι ότι αλλάζει ιδέα για τον εαυτό του», ή αλλιώς «το κελάηδημα ενός αηδονιού στο Πεκίνο, προκαλεί πτώση τιμών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης».
Η αλληλοσυνάφεια και εξάρτηση των όντων μέσα στη μεγαλύτερη ενότητα ή ενότητες, αποτελεί και τη βάση της ανάπτυξης του Δήμου στην Αρχαία Ελλάδα, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία.
Πριν, όμως, κατά και μετά την εκδήλωση του Κόσμου, «υπάρχει» το «Ανεκδήλωτο», «Χάος», «Νύχτα», «Κενό». Είναι μερικές ονομασίες που δόθηκαν στο Ανέκφραστο, σ’ αυτό που «δεν είναι» με τις ιδιότητες του εκδηλωμένου είναι.
Σ’ αυτό, που ο Πλωτίνος ονόμασε «πρώτη ύλη» ή «μη ον» – όχι με την έννοια της μη ύπαρξης, αλλά της μη εκδήλωσης. Υπάρχει με την έννοια της ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ, όπως π.χ. η Δύση του Ηλίου, που θα γίνει το απόγευμα! Αυτό θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει σαν «Εντελέχεια»* σε όλα τα όντα, όπως το βούτυρο μέσα στην κρέμα – να δώσουμε μια, στο περίπου, παρομοίωση.
Εκδηλωμένος Κόσμος και Ανεκδήλωτος. Η Θεότητα στις πολλαπλές μορφές της και στις άπειρες δυνατότητές της. Τα τμήματα και το Σύνολο. Η χωριστότης και η Ενότητα. Η μορφή και το Άμορφο. Το πεπερασμένο και το άπειρο. Το παροδικό και το Αιώνιο. Το Ασυνεχές και το Συνεχές. Το έλλογο πέραν της Λογικής, Ερωτικό πέραν του Έρωτος και Αγωνιζόμενο εν Γαλήνη. ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΟΛΟΝ, φατό-κατανοητό και άφατο-ακατανόητο, Αυτοδημιουργούμενο-φυόμενο εσαεί (Φύσις), χωρίς πατέρες-αφέντες και μ’ αυτήν την έννοια ΑΘΕΟ, γεμάτο όμως από ιδιότητες που εκφράζουν οι λέξεις ΩΡΑ-Ι-ΟΝ, ΔΙΚΑ-Ι-ΟΝ, Α-ΛΗΘΕΣ.
Δηλαδή, το ΟΝ που είναι στην ΩΡΑ του, το ον που είναι ΔΙΧΑ (ισορροπία στα δύο) και αυτό που δεν ξεχνιέται ποτέ (Α-λήθη).

Ας δούμε την Δημιουργία και τους θεούς-θεές, σύμφωνα με τους Αρχαιοελληνικούς μύθους:
1. Κατά τους Πελασγικούς μύθους: Από το Χάος (το Ανεκδήλωτο) βγήκε η Ευρυ-νόμη: ο μεγάλος νόμος ή η μεγάλη διανομή – μοίρασμα του Νου. Σημειώνουμε πως ο Πλάτωνας ερμηνεύει τη λέξη ΝΟΜΟΣ σαν «διανεμημένος νους». Με το χορό της έφτιαξε τον Ουρανό, τη Θάλασσα και τον Αέρα και από τον Αέρα έφτιαξε τον Οφίωνα, το μεγάλο φίδι. Η παραγωγή του Οφίωνα απ’ τον Αέρα, του προσδίδει μια αόρατη ενεργειακή φύση. Σημειώνουμε πως το φίδι, σύμβολο της εξελισσόμενης δύναμης και ενέργειας, είναι πολύ συχνό στην ελληνική παράδοση: Πύθωνας, Δίας Μειλίχιος, Διόνυσος Ζαγρέας, Φιδόμορφος Δίας που πήγε με τη Δήμητρα και έκανε την Φερσε-Φόνη, Ερεχθέας και ακόμα τα φίδια που σχετίζονται με τον Ασκληπιό και τον Ερμή. Δηλαδή με τη Θεραπευτική κυκλοφορία των Δυνάμεων (Ασκληπιός) και με την Επικοινωνία και Σύνδεση-Μετάδοση της πληροφορίας και του αγαθού (Ερμής).

* Εντελέχεια: Εν(τος) τελ(ος) έχει: Έχει μέσα του το σκοπό της ύπαρξής του.

 

Ο Οφίωνας επωάζει το Κοσμικό Αυγό,* που γεννάει η Ευρυνόμη, απ’ όπου βγαίνουν όλα τα όντα.
2. Ορφικοί: Το Χάος και ο Χρόνος με τον Αιθέρα και την Ανάγκη, γεννάνε το Κοσμικό Αυγό, απ’ όπου βγαίνει ο Φάνης, ο Πρωτόγονος – «πρώτος ες φάος ήλθε» «Αυτού φανέντος το παν εξ αυτού έλαμψεν», ο Ορφικός Έρωτας, που δημιουργεί και συνδέει τα πάντα. Σε άλλη αναφορά, η Νύχτα γεννάει το Κοσμικό Αυγό και βγαίνει ο Φάνης, που φτιάχνει τα όντα.
3. Ολυμπιακοί: Από το Χάος, δημιουργείται η πρώτη υλική μορφή η Γαία, η μεγάλη μητέρα, που γεννάει τον Ουρανό και που σχετιζόμενη μαζί του (γιος και εραστής ο Ουρανός) γεννάει τα νερά, τους Τιτάνες και τον ΚΡΟΝΟ και τη ΡΕΑ. «Κρόνε, Αιώνος Παγγενέτωρ» (ορφικοί ύμνοι) «που γεννάς τον χρόνο». «Χρόνε που εμφανίζεσαι όταν Γη και Ουρανός σμίγουν» «γαίας τε βλάστημα κι ουρανού αστερόεντος» (ορφικοί ύμνοι). Που είσαι ταίρι με τη ΡΕΑ, με τη ΡΟΗ, με τη μεταβολή και την κίνηση που υπάρχει παντού. «Τα πάντα ρεί» (Ηράκλειτος).
Η ΡΕΑ-ΡΟΗ, φαίνεται να ενυπάρχει σαν βασικό στοιχείο της εκδήλωσης: «θύγατερ Πολυμόρφου, Πρωτογόνου…αρχιγένεθλε…εκ σου γαρ και γαία και ουρανός (…) και πόντος, πνοαί τε ΦΙΛΟΔΡΟΜΟΣ». «Κόρη του Πρωτόγονου με τις πολλές μορφές, πρωτογέννητη, γιατί από σένα, Γη κι ουρανός και θάλασσα κι αέρας, (Ρέα) που αγαπάς το τρέξιμο» (ορφικός ύμνος).
Ο ΧΡΟΝΟΣ όμως, τρώει τα παιδιά του, εκτός του Ζηνός – που έδωσε ΖΩΗ – που ΔΙΑ των οποίων, οι Αθάνατοι θεοί εμφανίζονται. Ο Ζευς εμπεριέχει τα πάντα, ζευγνύει – συνδέει τα πάντα, είναι «αρσενικός και θηλυκός, Γη κι Ουρανός, άνεμος και φωτιά, θάλασσα, Ήλιος και Σελήνη», «πάντα γαρ εν Ζηνός μεγάλω τώδε σώματι κείται» (Πρόκλος-Τίμαιος). Τρώγοντας τον ΦΑΝΗ γίνεται κι ερωτικός. Σε άλλη φάση, ξεπροβάλλει απ’ το κεφάλι του η Αθανασία της Αλήθειας, η Αθηνά.
Οι Ολύμπιοι Θεοί και Θεές (στο σύνολο έξι θηλυκοί κι έξι αρσενικοί) άλλοι εραστές κι ερωμένες κι άλλοι όχι, όλοι όμως συγγενείς μεταξύ τους, εκφράζουν φυσικές ιδιότητες και συγκεκριμένες λειτουργίες: Την καρποφόρα μήτρα της Γης: Δήμητρα, τη μεταμορφώνουσα φωτιά: Ήφαιστος, τον αέρα και το νερό: Ήρα** και Ποσειδώνας, την σύγκρουση: Άρης, την έλξη: Αφροδίτη, την κίνηση-μεταφορά-πληροφορία: Ερμής, τη σταθερότητα: Εστία, την ανανέωση: Άρτεμις. Και μαζί τους ο Πάνας: η Παν-του και Παν-τα ζωογόνα οργασμική δύναμη, που μέλη του είναι ο ουρανός και η θάλασσα, η Γη και η Φωτιά «τάδε γαρ μέλη εστί του πανός» (ορφικοί ύμνοι) και που στους ορφικούς ύμνους συνδέεται με τον Απόλλωνα – όπως και ο Διόνυσος. Ο τελευταίος σχετίζεται με τον Άδη (ο Ηράκλειτος λέει ότι είναι ο ίδιος θεός), ενώ περίεργα ονομάζεται «Πυρίπαις» και «Πυριγενής». Ο Ευριπίδης συνδέει την Εστία με τη Μητέρα Γη, ενώ η Ρέα, ξαπλώνοντας με τον γιο της τον ΔΙΑ, μετατρέπεται σε Δήμητρα για να γεννήσει την Φερσε-Φόνη, την εμφάνιση και εξαφάνιση, παρουσία και απουσία, προσφορά και στέρηση.

 

* Το Αυγό έχει την έννοια ενός συμπυκνωμένου, κλειστού-ανεκδήλωτου Πυρήνα Δυνατότητας, που σπάει, ανοίγει κι εκδηλώνει τις μορφές.

 

** Η σχέση ΗΡΑ και ΑΗΡ είναι σαφής στην επακολουθία: ΗΡΑΗΡΑΗΡΑΗΡ-ΑΗΡ.

 

 

Η αντίληψη των Αρχαίων Ελλήνων για τις θεότητες, μπορεί να διακριθεί στην εξωτερική ή κοινωνική και στην εσωτερική ή μυστηριακή. Η τελευταία, αρχίζοντας από την μητριαρχική εποχή, περνά στην παράδοση του Ορφέα και της Ελευσίνας. Εκφράζεται από τους Ίωνες φυσικούς φιλοσόφους και τους Πυθαγορείους και, παραλλαγμένη μέσα απ’ τους πλατωνικούς διαλόγους, καταλήγει στους Στωικούς, στους Νεοπλατωνικούς και τον αυτοκράτορα Ιουλιανό. Προσωπικά, θεωρώ τον Ηρακλειτικό λόγο – σαν «σκοτεινό» – πιο κοντινό στην κρυμμένη μυστηριακή αντίληψη για τον Κόσμο και το γίγνεσθαί του. «Κόσμον τόνδε, τον αυτόν απάντων, ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησε αλλ’ ην αεί και εστίν και εσταί πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα»* (απόσπασμα 30). Ανάβει και σβήνει, «…και πάλιν συνάγει…και πρόσεισι και άπεισι» (απ. 91), σκορπίζεται και μαζεύεται, πλησιάζει και απομακρύνεται. Υπάρχει μια διαδοχική κίνηση, αντίθεσης και σύνθεσης, έριδας και έρωτα. «Το αντίξοον συμφέρον και εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονία και πάντα κατ’ έριν γίγνεσθαι» (απ. 8). «Πάντα κατ’ έριν και χρεών» (απ. 53). Το αντίθετο είναι συμφέερον και από τις διαφορές, βγαίνει η πιο ωραία αρμονία και τα πάντα γίνονται από την έριδα και από την ανάγκη.
Η Ανάγκη, αυτή η ειμαρμένη, που κάνει τα πάντα να χωρίζουν και να ενώνονται, «έστι γαρ ειμαρμένα πάντως» (σ’ όλα είναι η ειμαρμένη-η ανάγκη, απ. 137), ώστε «Συνάψιεις, όλα και ουχ όλα, συμφερόμενον διαφερόμενον, συνάδον, διάδον, και εκ πάντων εν και εξ ενός πάντα» (απ. 10). «Συνδέονται όλα κι όχι όλα, ομόνοια, διχόνοια, συμφωνία, ασυμφωνία, απ’ όλα το ένα κι απ’ το ένα όλα». Κι αυτό το πυρ, που ενώνεται και χωρίζεται με τον εαυτό του, είναι λογικό, φρόνιμο – ΦΡΟΝΗΣΗ είναι η της ΦΟΡΑΣ – ΝΟΗΣΗ – έχει τη νόηση της φοράς. «Φρόνιμον είναι το Πυρ» (απ. 64) ή, όπως λέει ο Πλάτωνας, ο κόσμος είναι «ζώον έμψυχον έννουν (Τίμαιος), ζώο με ψυχή και νου ή, ο μεγάλος φυσικός Ντ. Μπομ: «η φύση είναι ζωντανή και με νοημοσύνη». Κι ενώ η φαινομενική πραγματικότητα μας βγάζει πράγματα στραβά, στις μεταφαινομενικές πραγματικότητες ανακαλύπτουμε τις κρυμμένες αρμονίες: «Τω μεν Θεώ καλά πάντα και αγαθά και δίκαια, άνθρωποι δε α μεν άδικα υπειλήφασιν α δε δίκαια» (απ. 102). Για το Θεό όλα όμορφα και καλά και δίκαια, οι άνθρωποι όμως άλλα νομίζουν άδικα και άλλα δίκαια. Διότι «Αρμονία, αφανής φανερής κρείττων» (απ. 54). Η κρυμμένη αρμονία είναι μεγαλύτερη της φανερής. Και επειδή «εν ανδρών εν θεών γένος»-«Ένα είναι το γένος των ανθρώπων και των θεών» (Πίνδαρος), μπορούμε να εξευγενίσουμε την ψυχή μας: «Ήθος ανθρώπω δαίμων» - το ήθος στον άνθρωπο είναι η ποιότητα της ψυχής του, διότι υπάρχει μία Συνείδηση (Λόγος) μέσα στην κάθε ψυχή, που αυξάνει απ’ τον εαυτό της: «Ψυχής εστί λόγος εαυτόν αύξων» (απ. 115) και έτσι, μπορούμε να πορευθούμε προς την «μίμηση Θεών» (του Ιουλιανού), δηλαδή λιγότερες ανάγκες και περισσότερη καλοσύνη και να συμμετέχουμε πιο συνειδητά στο δημιουργικό παιχνίδι του Σύμπαντος (lila το λένε οι Ινδοί), που μέσα από τις δίνες του, εξελίσσει διαφορετικούς συνδυασμούς, του απέραντου εαυτού του: «Αιών παις εστί παίζων πεσσεύων, παιδός η Βασιλίη» (απ. 52). «Ο Αιώνας είναι ένα παιδί που παίζει ζάρια, και του παιδιού είναι η Βασιλεία».

 

* «Αυτόν τον Κόσμο, που είναι για όλους κοινός, δεν τον έφτιαξε κάποιος από τους θεούς ή τους ανθρώπους, αλλά υπήρχε πάντα και υπάρχει και θα υπάρχει, όντας Αιώνια Φωτιά που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο».