ΤΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

1985

«Όμως εγώ σ’ αφουγκράστηκα σαν λεξούλα ενός Άγνωστου κι όχι σαν μέρος του Λόγου τους και του δικού τους Πόστου».

Μέσα στο αυξανόμενο χάος της σημερινής κοινωνικής συγκρότησης, αρχίζουν και στην χώρα μας να εμφανίζονται τα πρώτα σημεία ενός καινούριου-για μας- ιδεολογικού και πρακτικού ρεύματος, στα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα. Είναι ένα ρεύμα, που δεν έχει μορφοποιηθεί συγκεκριμένα, μα που σιγά-σιγά διαφαίνονται μερικές βασικές αξονικές του. Είναι το Εναλλακτικό Ρεύμα.


Καθώς οι επαναστατικές επαγγελίες και τα κονσερβαρισμένα Σοσιαλιστικά όνειρα, δεν μπόρεσαν ν’ αντιμετωπίσουν την στυγνά συνεχιζόμενη απανθρωποίηση της ζωής σε Ανατολή και Δύση, ήταν φυσικό ν’ αρχίσει μια διαδικασία Απελευθέρωσης, προσανατολιζόμενη σε περιοχές σκέψης και πράξης, που μέχρι τώρα δεν είχαν δοκιμαστεί. Μια άλλη, μια διαφορετική κίνηση Ζωής, Ελευθερίας, Δημιουργίας, απ’ αυτές που υπάρχουν, αποτελεί και την έννοια του «Εναλλακτικού». Το Εναλλακτικό Ρεύμα, αρχικά περνάει από φάσεις, χρωματισμένες κυρίαρχα από την Άρνηση-της οικογένειας, του επαγγέλματος, του στρατού, της θρησκείας, της επιστήμης, των εμπορευματικών αξιών, της Τεχνολογίας και, όλων όσα συμβολίζουν την καταπίεση και την αδυναμία να λυθούν τα αυξανόμενα αδιέξοδα της ζωής.
Μέχρι τώρα, εκτός από μια παρασιτική αδρανή ζωή στις πόλεις(που δεν είναι η ίδια εναλλακτική), η Εναλλακτική Άρνηση, πήρε δύο μορφές: η πρώτη, ήταν κύρια στην Αμερική τη δεκαετία του 1960, με τα κινήματα κοινωνικής κριτικής, απελευθέρωσης των μειονοτήτων, των γυναικών, της τέχνης, το αντιπολεμικό κίνημα, την κίνηση των Χίππυς. Η έμφαση δόθηκε στο Υποκείμενο και στη δυνατότητά του ν’ αλλάξει τις κοινωνικές συνθήκες-και σε μεγαλύτερο βαθμό να ζήσει έξω απ’ αυτές. Άφθονα τροφοδοτημένη από τις Αμερικάνικες συνθήκες Ατομικοποίησης, η μορφή αυτή Άρνησης, εγκατέλειψε τις προσπάθειες αλλαγής σε μαζικούς κοινωνικούς χώρους και σταδιακά επικεντρώθηκε στην δημιουργία συνθηκών Ατομικής Απελευθέρωσης- έξω από το Σύστημα. Κοινοβιακές και Κοινοτικές προσπάθειες, σπίτια και αγροί-κομμούνες, συνεχείς μετακινήσεις και αλλαγές δραστηριοτήτων, αδιαφορία για τους Νόμους και πολλές φορές, παραβίασή τους-ιδιαίτερα στο θέμα της χρήσης Ουσιών. Θεωρητική και πρακτική ενασχόληση με ψυχολογία, φιλοσοφία και διδασκαλίες, που αναφέρονται στην Ατομική Τελείωση. Ένα κύμα πνευματικής αναζήτησης και ατομικών πειραματισμών, έξω από τις Λογοκρατούμενες, εμπορευματικές επιταγές της εξουσίας, τάραξε για μερικά χρόνια, τα βράχια του Αμερικανικού Κατεστημένου. Η, από τη γέννησή του όμως, έλλειψη αναφοράς στο Σύνολο, το καταδίκαζε σε αναποτελεσματικότητα και αυτοπεριορισμό. Η απομόνωσή του, έδωσε τη δυνατότητα στο απρόσωπο Κράτος να το εξουδετερώσει με την καταστολή, την Ηρωίνη και την αφομοίωση. Ακόμα και τις εκρηκτικές μορφές Τέχνης που γεννήθηκαν, το Κράτος τις αλλοτρίωσε, μαζικοποιώντας τες και διαφθείροντάς τες στα δικά του κανάλια πληροφόρησης.

Η δεύτερη μορφή Άρνησης-στα πρόδρομα στάδια του Εναλλακτικού Ρεύματος- εκδηλώθηκε στην Ευρώπη την δεκαετία του 1970, προσανατολισμένη όμως στην κοινωνικοπολιτική δράση για την «Απελευθέρωση των Μαζών». Αρνούμενη την συμβατική κοινοβουλευτική δράση και τροφοδοτούμενη από την Εθνικοαπελευθερωτική ένοπλη ατμόσφαιρα περιοχών της Μεσογείου, έδωσε έμφαση πάλι στο Υποκείμενο και στη δυνατότητά του ν’ ανατρέψει τις συνθήκες. Αυτή τη φορά όμως, είχε αποκλειστική αναφορά στόχων στο Σύνολο, στις «Μάζες», στην Εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους. Παρ’ όλη την αντικομματική και αντιγραφειοκρατική Ιδεολογία των διανοούμενων-κύρια- που στελέχωναν την RAF και τις Ερυθρές Ταξιαρχίες- για ν’ αναφέρουμε τις πιο αντιπροσωπευτικές κινήσεις, η παράνομη και στρατιωτική βασικά λειτουργία τους, αναπαρήγαγε τις Ιεραρχικές-ανεξέλεγκτες σχέσεις του συστήματος. Το «Επαναστατικό Υποκείμενο»-η ένοπλη ανατρεπτική οργάνωση, πατούσε σιγά-σιγά τα Υποκείμενα των μελών της, για χάρη του «Μελλοντικού Καλού του Συνόλου». Η μονομερής εξάλλου παρουσία της, μόνο μέσα από παράνομες πράξεις, περιόριζε και σύγχυζε σημαντικά το όραμα, που αντιπαρέθετε στην εκμεταλλευτική-εξουσιαστική κοινωνία. Θύμιζε σε μεγάλο βαθμό τις αναρχοτρομοκρατικές οργανώσεις των Ρώσων διανοούμενων, τέλη του περασμένου αιώνα, γι’ αυτό κι από πολλούς αμφισβητείται ο εναλλακτικός χαρακτήρας αυτής της μορφής Άρνησης. Ιδιαίτερα αμφισβητείται στον τομέα της προσφοράς κάτι καινούριου, όσον αφορά την ίδια τη Ζωή. Γι’ αυτό, ήδη πριν εξαρθρωθούν εντελώς αυτές οι ανατρεπτικές προσπάθειες, είχαν αρχίσει διαδικασίες για την εύρεση κάποιου δρόμου, που θα συνδύαζε τόσο την Ατομική Απελευθέρωση, όσο και την κοινωνικοπολιτική αναφορά στο Σύνολο. Τόσο την δημιουργία σε μικροκοινωνικές συνθήκες, όσο και την ευρύτερη πάλη για την αλλαγή των πολιτικών, οικονομικών και πολιτιστικών συνθηκών.
Οι διαδικασίες αυτές, βρήκαν πιο οργανωμένη έκφραση στο «πράσινο» κίνημα, στο «οικολογικό». Η “Alternativa” της Δυτικής Ευρώπης, οι καταλήψεις σπιτιών, τα «χάπενινγκ» στους δρόμους, οι περιθωριακές καταπιεσμένες μειονότητες, όλα όσα είχαν σταθεί με συμπάθεια και επιφύλαξη ταυτόχρονα, στην ένοπλη ανατρεπτική Άρνηση, άρχισαν να σχετίζονται με τις ομάδες εκείνων, που αγωνίζονταν για το ίδιο το δικαίωμα της Ζωής.
Η σωτηρία και η προστασία του Φυσικού Περιβάλλοντος, του αέρα, των φυτών, των θαλασσών, των τροφών, έγινε ένας άλλος, διαφορετικός, ένας Εναλλακτικός στόχος για το Κοινωνικό Κίνημα. Ουσιαστικά, είναι η πιο φανερή πλευρά του στόχου: Απελευθέρωση του Περιβάλλοντος και Αυθεντική Ζωή. Απελευθέρωση του Φυσικού Περιβάλλοντος, από την καταστροφική δηλητηρίαση της Τεχνολογίας. Του Μακροκοινωνικού περιβάλλοντος, από τις κατασταλτικές, φασιστικές νομοθεσίες, που είναι ενάντια στην Αυτοδιάθεση, την Αυτονομία και την ιδιαιτερότητα, Ατομικά και Εθνικά. Απελευθέρωση του Μικροκοινωνικού περιβάλλοντος, από τα γκέτο των πόλεων και των απρόσωπων εμπορευματικών σχέσεων, από το ανερωτικό «θωράκισμα» και τη μοναξιά του κυνηγητού της κατανάλωσης και, τέλος, απελευθέρωση του εσωτερικού περιβάλλοντος, του εαυτού μας, από τα ψεύτικα, αντανακλαστικά κι αλλότρια στοιχεία, που θρέφονται απ’ τον φόβο και την έλλειψη αυτοεμπιστοσύνης. Η Αυθεντική Ζωή σ’ ένα φυσικό περιβάλλον, πέρα από την «επιστροφή στη Φύση»-στην ύπαιθρο, στη θάλασσα και στα βουνά, αντιπροσώπευε μια σύγχρονη και ωριμασμένη εξέλιξη της θεώρησης του «Ουτοπικού Σοσιαλισμού». Η Ζωή με Ελευθερία, Δικαιοσύνη και Χαρά, δεν θα ερχόταν μετά την προλεταριακή εξουσία και την ανάπτυξη του Εργατικού κράτους, αλλά την κάθε στιγμή με την άμεση εφαρμογή των αρχών της Συνεργασίας, της Αλληλεγγύης και της Κοινότητας.
Η ανάπτυξη της Τεχνολογίας και η αυτοματοποίηση της παραγωγής, πρόσθεσαν στο αρχικό ερώτημα «από ποιον(η παραγωγή) και για ποιον;», το ερώτημα «Πως και για ποιο λόγο;». Η έμφαση μετατοπίστηκε από το Υποκείμενο και την Απελευθέρωσή του ή το Υποκείμενο και την κατάληψη της εξουσίας, σε έμφαση στις σχέσεις μεταξύ των Υποκειμένων και στην άμεση εφαρμογή της Αυτοδιεύθυνσης. Η δημιουργία μιας Ποιότητας Ζωής, πέρναγε αναγκαστικά από την απελευθέρωση του Περιβάλλοντος και το πιο χαρακτηριστικό και επείγον, φάνηκε να είναι το σταμάτημα της καταστροφής της φύσης και η ανάπτυξη αυθεντικών σχέσεων, κόντρα στην αυξανόμενη μηχανοποίηση – θωρακοποίηση – αυτοματοποίηση, των ανθρώπινων λειτουργιών. Έτσι, το Εναλλακτικό Ρεύμα, περνώντας τη φάση της Άρνησης, άρχισε να σκιαγραφεί θέσεις και να επεμβαίνει με αποτελεσματικές προτάσεις, στη διαμόρφωση των Συνειδήσεων. Άρχισε εμπειρικά και θεωρητικά, ν’ ανακαλύπτει τρόπους Σύνθεσης: της Οργάνωσης με την Ελευθερία, του Προσωπικού με το Ομαδικό, του Ονείρου με την Πράξη.
Έχοντας οδηγό την Αυτοοργάνωση της Φύσης, προσανατολίστηκε στην ανάπτυξη των θέσεων και των καταστάσεων, που προάγουν την Αυτονομία, Αυτοδιεύθυνση, Αυτοδιαχείριση, Αυτοδιοίκηση, Αυτοδιάθεση, όχι μόνο από κοινωνική, οικονομική και πολιτική σκοπιά, αλλά πυρηνικά, μέσα στην ίδια την ενδο-οργανωτική και ενδο-συνεργατική λειτουργία. Οι παλιές διαδικασίες του Εργατικού κινήματος(Αναρχοσυνδικαλιστικές), των προσωρινών και άμεσα ανακλητών αντιπροσώπων, της ομοφωνίας ή του δικαιώματος της μειοψηφίας και η έκφραση ενός αντι-ιεραρχικού πλουραλισμού, έδειξαν αποτελεσματική οργανωτική αντοχή, στο να σηκώσουν το βάρος, μιας μεγάλης σειράς δραστηριοτήτων: από οικολογικές εκδηλώσεις και διαμαρτυρίες, μέχρι αντιπυρηνικές και αντιπολεμικές συγκρούσεις. Από συμμετοχή σε Δήμους, μέχρι την οργανωμένη λειτουργία κοινοτήτων και κοινοβίων, από την έφοδο στη Βουλή, μέχρι αντικρατικές διαδηλώσεις.
Η αναζήτηση μιας άλλης ποιότητας ζωής, έφευγε πια οριστικά απ’ τη φάση της- άρνησης, απ’ τη φάση της Φυγής και σιγά-σιγά, γίνονταν αίτημα καθολικό, μέσα σε μαζικούς χώρους. Οι κραυγές έγιναν αγωνιστικά συνθήματα: Να φύγουν και ν’ αλλάξουν οι βιομηχανίες, να φύγουν οι Βάσεις, να μην καταστραφεί το Δάσος, να γίνει Αυτοδιαχειριζόμενη η Παραγωγή, να μειωθεί-καταργηθεί, η στρατιωτική θητεία, να καταργηθούν οι νόμοι ενάντια στην Αυτοδιάθεση(έκτρωση, χρήση ουσιών, διάθεση κορμιού), να λειτουργήσουν τα Δικαιώματα των Μειονοτήτων, να υπάρξει Ελεύθερη Πληροφόρηση(ερασιτεχνικοί σταθμοί) κ.λ.π. κ.λ.π. Αυτά όμως τα αιτήματα, από τα πιο κεντρικά μέχρι τα θεωρούμενα περιθωριακά, έχουν μία ποιοτική διαφορά, που χαρακτηρίζει και όλο το Εναλλακτικό Ρεύμα: Δεν καθορίζονται από τις ηγεσίες κάποιων κομμάτων ή ταξικών στρωμάτων, αλλά από τους ίδιους τους ανθρώπους, που ζουν τα προβλήματα. Και ακόμα, δεν συνδέονται με το όνειρο της κατάληψης της Εξουσίας, αλλά απαιτούν άμεση και πραγματική λύση, που πηγάζει απ’ την Αυτοοργάνωση και δράση, εδώ και σήμερα.
Η διαφορά του Εναλλακτικού Ρεύματος, από τις Πολιτικές κινήσεις, είναι η ίδια η φύση του. Δεν είναι πολιτικό κίνημα αν ειδωθεί με την αντίληψη της «πολιτικής» που επικρατεί σήμερα, γιατί δεν στοχεύει στη κατάληψη της εξουσίας και τη χρησιμοποίησή της «απελευθερωτικά». Τα αιτήματά του όμως, είναι πολιτικά, με μια πλατύτερη έννοια του όρου, γιατί είναι αιτήματα απελευθέρωσης των πολιτών και της πολιτείας από τις καταπιεστικές-εξουσιαστικές συνθήκες. Η πολιτιστική επανάσταση, παίρνει το προβάδισμα, από την στενά «πολιτική». Οι πρακτικές κοινωνικές συνεργασίες, προτιμούνται από τις θεωρητικές, πολιτικές αναλύσεις και η δημιουργία μιας Απελευθερωμένης καθημερινής ζωής, αντικαθιστά τα μακρόχρονα «προγράμματα» των «σταδίων» μετάβασης στην Ελευθερία.
Γίνεται πιο καθαρό, ότι έχει αρχίσει να εμφανίζεται «κάτι» καινούριο, που διστακτικά, πειραματικά, μην έχοντας ακόμα πιστέψει στη δύναμή του, ψάχνει να βρει αποτελεσματικούς τρόπους έκφρασης. Από την Πολωνία μέχρι την Ισπανία, κι από την Δανία μέχρι την Ελλάδα, το Εναλλακτικό Ρεύμα στέκεται σ’ αντιπαράθεση με τα αδιέξοδα των υπαρχόντων μοντέλων(Δυτικού και Κρατικοσοσιαλιστικού), και σιγά-σιγά μαζεύει την πείρα και τα εφόδια για την Άνοιξη της Μεταβιομηχανικής κοινωνίας. Της κοινωνίας που θα είναι η ώριμη επανάκτηση της Φυσικής Αρμονίας-της Οικουμενικότητας των Αυτόνομων Κοινοτήτων.

 

 

 

 

Γ. Α. Οικονομόπουλος