Η Αρπαγή της Περσεφόνης στον Άδη και η Άνοδός της.
Εξάρτηση και Απεξάρτηση μέσα από Θεατρικό δρώμενο.

Γιώργης Α. Οικονομόπουλος
Ιατρός φαρμακευτικών εξαρτήσεων

Σαν Ιατρός, εδώ και 25 χρόνια, ειδικευόμενος – τότε – στη Νευρολογία-Ψυχιατρική, ξεκίνησα τη συμπαράσταση σε απεξαρτήσεις από Ηρωίνη και ψυχοφάρμακα, επιλογή, που ήταν αποτέλεσμα πολύχρονης έρευνάς μου στα παράνομα ψυχότροπα. Από την εμπειρία, σύντομα φάνηκε πως η απεξάρτηση εμποδίζεται από τις πιέσεις και τις απαγορεύσεις, που επιπλέον ενισχύουν και τις υποτροπές. Αντίθετα, ο θεραπευτικός προσανατολισμός, που αποδείχτηκε επιτυχής, φάνηκε να είναι εκείνος, που ενισχύει την αυτοπεποίθηση, την αυτοεκτίμηση και την αυτοδυναμία μέσα από διαδικασίες πρωτοβουλίας, αυτοπειθαρχίας και Δημιουργίας. Ειδικά οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες: μουσική, ζωγραφική, γράψιμο, μικρογλυπτική και θέατρο, αποδείχτηκαν σημαντικοί παράγοντες για την οικοδόμηση μιας ικανοποιητικής ιδέας του εαυτού στους απεξαρτούμενους.

Δημιουργήσαμε και ανεβάσαμε με την ομάδα Αυτοβοήθειας της Ε.Σ.Ε.Α.Ν. (Επιτροπή Σωστής Ενημέρωσης Αντιμετώπισης Ναρκωτικών) τρία Θεατρικά δρώμενα: «Οι περιπέτειες της Οικολογίτσας» (Εναλλακτική Συνάντηση, Ν. Σμύρνη 1985), «Δουλειές με Φούντες» Κινηματογράφος Έλλη (ΝΕΑ:21/4/1986 & Ελεύθερος Τύπος: 21/4/1986) και «Το μικρόν εστί ωραίον» κάτω από την Ακρόπολη – Άρειος Πάγος – ( Ελευθεροτυπία: 7/4/1990). Επίσης μια έκθεση Ζωγραφικής, Μικρογλυπτικής και Κοσμημάτων – παραγωγή απεξαρτημένων, που έγινε στις 8-15/1/1992 στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων με τίτλο: «Μορφές Τέχνης Εναντίον Εγκεφαλικής Καταστολής» (Ελευθεροτυπία 9/1/1992).
Λειτουργούμε όταν οι συνθήκες και τα υποκείμενα το επιτρέπουν, ενισχύοντας τόσο την ατομική δημιουργία, όσο και τη συλλογική, ψυχαγωγική και καλλιτεχνική έκφραση. Ιδιαίτερα, μας ενδιαφέρει η απελευθέρωση του ψυχισμού μέσα από την Τέχνη και η ταυτόχρονη συνειδητοποίησή του. Πιο ειδικά, μέσα από τη Δραματοθεραπεία και το Θέατρο, επιδιώκουμε να αποκτηθεί η γνώση, που την δίνει το βίωμα του ταξιδιού στις άγνωστες πλευρές του εαυτού μας. Το να υποδυθείς ένα ρόλο σωστά, σημαίνει να ταυτιστείς με τις ιδιότητες που ο ρόλος ενσαρκώνει, να ζήσεις το ρόλο! Αυτό, ιδιαίτερα όταν οι ιδιότητες έχουν άμεση σχέση με αυτόν που τις υποδύεται, λειτουργεί ψυχοκαθαρτήρια και μεταμορφωτικά.
Ένα θεατρικό έργο, που έχει μια τέτοια επίδραση είναι και το έργο: «Φερσε-Φόνη. Η διδαχή της Απουσίας», που ανεβάστηκε από τους «Σχοινοβάτες», την θεατρική ομάδα του Θεραπευτηρίου Ψυχ. Παθήσεων Χανίων, τόσο στα Χανιά, όσο και στην Αθήνα (Ελευθεροτυπία 7 & 9/9/1998). Στο έργο αυτό, ζούμε την κάθοδο της Περσεφόνης στον Άδη – μόλις κόψει τον Νάρκισσο – και τη διδαχή της για την Άνοδο στο Φως. Είναι η περιπέτεια καθενός, που ξεστρατίζει στην αναζήτηση ενός αληθινού νοήματος στη ζωή και ναρκώνεται από το ψεύτικο και το ιδιοτελές.
Η Περσεφόνη ή Φερσε-Φόνη («Φερσε φόνεια. φέρεις γαρ αεί και πάντα φονεύεις». Ορφικός ύμνος στην Περσεφόνη) είναι το σύμβολο της Συνείδησης που, όπως και η Φύση, το ένα μέρος του χρόνου της το περνάει στην εγρήγορση, στον «πάνω» κόσμο (Άνοιξη-Θέρος) και ένα άλλο μέρος της στον «κάτω» κόσμο, στη διάρκεια του ύπνου (Φθινόπωρο-Χειμώνας). Ο ύπνος είναι η φυσιολογική περίοδος της εισόδου στο σκοτεινό Ασυνείδητο. Της εισόδου σ’ έναν χώρο που το υποκείμενο συναντά τις επιθυμίες, τους φόβους και τις ανασφάλειες, τις πίκρες και τις λαχτάρες, τα «βάρη» και τα ιδανικά – συνήθως απωθημένα –, που υπάρχουν κι έχουν γραφτεί στον μη Συνειδητό Ψυχισμό, τις ώρες της εγρήγορσης.
Η Νάρκωση της Συνείδησης, είναι ένα είδος ύπνου – που θεός του κατά την ελληνική Μυθολογία είναι ο Μορφέας. Ναρκωτικά και Μορφίνη. Νάρκωση και εξάρτηση στο ναρκωμένο κεφάλι. Νάρκωση και Νάρκισσος: «Ω του εαυτού σου έρωτα, που Νάρκισσο σε λένε
Ω της απάτης όνειρο, που Νάρκωση σε λένε».
Ο Νάρκισσος, έγινε άνθος μόλις ερωτεύτηκε την αντανάκλαση του εαυτού του στο νερό. Τον Νάρκισσο αγάπησε η Περσεφόνη, τον έκοψε, κι αμέσως την άρπαξε ο Πλούτωνας στον κάτω κόσμο. Ναρκώνεται η Συνείδηση και «χάνει» την πάνω πραγματικότητα, εγκλωβισμένη στη μισή πλευρά του εαυτού της, σαν σε όνειρο.
Η εξάρτηση στο Ναρκωμένο κεφάλι είναι μια περίοδος, που παρατείνεται όσο διαρκεί ο φόβος της Στέρησης. Ο φόβος της απώλειας και απουσίας του ναρκωμένου εαυτού – που όπως φαίνεται είναι μια αντανάκλαση. Ο φόβος της Στέρησης, που ακολουθεί αυτή την απουσία, είναι βασικός παράγοντας καθήλωσης στην εξάρτηση και εμποδίου στην επιστροφή στον «πάνω» κόσμο.
Το έργο έχει υπότιτλο: «Η διδαχή της Απουσίας». Και υπονοεί αυτά που μπορεί να κατανοηθούν, να διδαχθούν, να αποκτηθούν σαν Συνείδηση, στη διάρκεια της Στέρησης, στη διάρκεια της Απουσίας. Και υπονοεί ότι η απουσία του φωτός είναι ευκαιρία ν’ αναπτύξουμε την όραση στο σκοτάδι: «Διώξε το φόβο μακριά, του σκότους δες κομμάτι
αυτός είναι ο ρόλος του, ν’ ανοίξει τ’ άλλο μάτι.»
και
«Πάνω στο φως σαν χάνεις συ απ’ τις αντανακλάσεις
στο σκότος μέσα βλέποντας, πάνω πια δεν θα χάσεις»
Υπονοεί, ότι η φάση της Στέρησης, είναι η καταλληλότερη περίοδος για ν’ ασκήσει και ν’ αναπτύξει κάποιος την Αυτοδυναμία του. Και πρέπει ν’ αντιμετωπίσει όλες τις αντίθετες δυνάμεις μέσα του, όλες τις τάσεις για παράδοση και υποταγή.
Στο έργο, η Φερσε-φόνη έρχεται αντιμέτωπη με τους «Νεκρούς του Άδη», τα σκοτεινά πρόσωπα του εαυτού: «Και μαθήτευσε την όραση η Περσεφόνη, μέσα στο σκοτάδι των φόβων της και είδε καθαρά την τάση που είχε ν’ αρπάξει, να κρατήσει, να μην της φύγει, να μη στερηθεί, να μη χάσει. Και αναγνώρισε τον Κερδόδουλο (αρπακτικότητα και ιδιοτέλεια) και την Ετεροτρόφη (παρασιτισμό) και τον Ψευδόβουλο με τη Φοβοδήμη (ψέμα και ανασφάλειες) τον Ακινήτωρα με τη Συνηθεία (αδράνεια και αδιαφορία) και τον Ακράτωρα (ανοριακό). Και άρχισε να διδάσκεται απ’ αυτούς τις αξίες της ΑΠΟΥΣΙΑΣ και της ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ.». Άρχισε να διδάσκεται, την ανάγκη της κάθαρσης απ’ αυτές τις υποδουλωτικές ιδιότητες. Διότι, όπως λένε οι Νεκροί:
«Εμάς όσο δεν βγάζετε μακριά απ’ τον εαυτό σας
πάντα στον Άδη θα’ ρχεστε, το φταίξιμο δικό σας»
Αυτές οι ιδιότητες, είναι οι Αντανακλάσεις στην ψυχή μας, των λειτουργιών της κοινωνίας του κέρδους, του φόβου και της κατανάλωσης, των λειτουργιών του κοινωνικού μοντέλου που καλλιεργεί και συντηρεί την εξάρτηση – κάθε μορφής. Διότι ο εξαρτημένος, οποιουδήποτε είδους, είναι απόλυτα ελεγχόμενος και ως εκ τούτου ιδανικός υπήκοος. Ο Αρχηγός, αυτών των αντανακλάσεων της κοινωνίας, είναι ο Ψευδόβουλος:
«Πλάνη με λένε εμένα, ψέμα και κοροϊδία
και θέλω μαύρο κι άσπρο να φαίνονται σαν ίδια»
Η ψευτιά, το απατηλό και το παροδικό, είναι τα πρωταρχικά χαρακτηριστικά της ναρκωμένης Συνείδησης, ιδιαίτερα με Ηρωίνη – το καθ’ αυτό Ναρκωτικό. Δεν είναι τυχαίο που την Ηρωίνη, την λέμε: «Παραμύθα». Το ψέμα όμως, είναι και βασικό χαρακτηριστικό της ετεροκαθοριζόμενης κοινωνίας μας. Ψευδόβουλος: «Μα και της εξουσίας είμαι ο Σκελετός
και της κοινής της γνώμης γίνομαι οδηγός».
Το μεγάλο παραμύθι, του οποίου αποτέλεσμα είναι η εξάρτηση τόσο στην Ηρωίνη όσο και σε άλλες «Ηρωίνες», είναι η δημιουργία της πεποίθησης, ότι δεν μπορούμε να ευτυχήσουμε Αυτοδύναμα, αλλά μόνο μέσω κάποιου «Άλλου» - προσώπου, αντικειμένου ή ουσίας.
Λέει ο Ψευδόβουλος: «Η Αλήθεια για να φύγει και να εξαφανιστεί,
δήθεν πως: μόνος του ο καθένας είναι ικανός να λυτρωθεί!».
Και μας εκπαιδεύουν για την αναγκαιότητα της Μεσολάβησης: Μεσολαβητές, αντιπρόσωποι…του Θεού, των εταιρειών, της εξουσίας, της υγείας, της ευτυχίας…άνθρωποι, αντικείμενα χρήσης και καταναλώσιμα «αγαθά» - μεταξύ τους πρώτες οι ψυχότροπες ουσίες. Σκοπός αυτής της αλλότριας εκπαίδευσης, είναι οι πολίτες – όπως λέει πάλι ο Ψευδόβουλος:
«Πάντα σκλάβοι αυτοί να μένουν, με φόβο κι απληστία
και πάντα παγωμένη να έχουν την καρδία.»
Φόβος κι απληστία: Στέρηση και κατανάλωση! Οι δύο πόλοι που ανάμεσά τους κινείται ο εξαρτημένος: «Αρρωσταίνω και Γίνομαι καλά».
Ένα συμβολικότατο στοιχείο της Μυθολογικής παράδοσης για την Περσεφόνη είναι αυτό, που σχετίζεται με την Αντανάκλαση. Αυτό συνάγεται από διάφορες πλευρές: Ο Νάρκισσος ερωτεύεται την αντανάκλασή του στο νερό! Η Ηχώ, αντανάκλαση του ήχου, ερωτεύεται τον Νάρκισσο. Ο Διόνυσος – όντας στην πρώτη του γέννηση σαν υιός του Φιδόμορφου Δία και της Περσεφόνης, παρασύρεται από έναν καθρέπτη, που κρατούν οι Τιτάνες, οι οποίοι τον κομματιάζουν. Ο Κόσμος της ψευδούς αίσθησης, της απάτης και της προβολής-αντανάκλασης των επιθυμιών, κόσμος της Περσεφόνης, κόσμος της κοινωνίας. Και μέσα απ’ αυτόν περνάμε όλοι κατά καιρούς και πιο μόνιμα, οι εξαρτημένοι. Η Δήμητρα διδάσκει την κόρη της, που θέλει να πάει με τους θνητούς:
«Κατέβα όμορφη κόρη μου μα κοίτα τι μαζεύεις!
Πρέπει να ξέρεις από πριν τι το καλό γυρεύεις!
Γιατί στο λέω κόρη μου υπάρχει πολλή πλάνη
τι στους θνητούς το όμορφο και το καλό έχει σπάνη!
Χίμαιρες και φαντάσματα ολοένα κυνηγάνε
και έχουν την ψευδαίσθηση πως όλα καλά πάνε!
Μα έρχεται ο πόλεμος, η αρρώστια και ο δόλος
και τότε τ’ αποκτήματα γίνονται όλα πόνος!
Ανάλαφρα κι αέρινα πάνω στη γη περπάτα
κι από καμιά αντανάκλαση ποτέ σου μη σταμάτα!
Τραγούδα εσύ και χόρευε χωρίς σταματημό
και άκου και ξεδιάκρινε τραγούδι από ηχώ!
Σε φάσματα και είδωλα εσύ μην απαντάς
εικόνες είναι πρόσκαιρες μέσα τους να περνάς!
Μη σε κρατήσει τίποτα ψευδές κι απατηλό
γιατί απ’ τη γη θα πέσεις σε Άδη σκοτεινό!»
Κι όταν οι εξαρτημένοι, θελήσουν να βγουν από τον «κάτω» κόσμο, της πλαστότητας και στέρησης, η Εκάτη τους συμβουλεύει, μιλώντας στην Περσεφόνη: «Γέννησε την υπομονή, στη στέρηση εκπαιδεύσου». Και πραγματικά, το μεγάλο χρονικό διάστημα της ψυχικής στέρησης, μια βασική ιδιότητα που είναι αναγκαίο ν’ αναπτυχθεί, είναι η υπομονή, το να μάθεις ν’ αντέχεις την απουσία της ζεστάδας, της ηρεμίας, της ασφάλειας. Ν’ αντέχεις την απουσία ουσιών και ανθρώπων. Αυτή είναι η περίοδος, που πρέπει ο εξαρτημένος ν’ αρχίσει να φωτίζει τα σκοτάδια του ψυχισμού του και θα κατανοήσει αυτό που λέει ο Καρλ Γιούγκ: «Κανείς δεν φωτίζεται φανταζόμενος φωτεινά σχήματα, αλλά με το να συνειδητοποιεί το Σκοτάδι».
Και τότε, όπως διδάσκει ο Ερμής:
«Κι ως τα υπόγεια φωτιστούν θα γίνει το γραμμένο:
ένα παιδί θα γεννηθεί με δύναμη φτιαγμένο!»
Το παιδί αυτό, είναι ο Βριμός, που ερμηνεύεται: «Ισχυρός».
«Βρίμω εγέννησεν Βριμόν» ήταν η φράση που στην Ελευσίνεια Τελετή σήμαινε: «Η Ισχυρή γέννησε τον Ισχυρό». Ο Βριμός, συμβολίζει τη δύναμη, που γεννιέται από τη γονιμοποίηση της στέρησης, του σκότους, της απουσίας, και θυμίζει το χριστιανικό: «Σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει». Η περίοδος της απεξάρτησης είναι περίοδος εγκυμοσύνης του Βριμού, περίοδος κυοφόρησης της Αυτοδυναμίας, ένα ταξίδι προς έναν πιο Ολόκληρο Εαυτό. Και ‘μεις, για να ενισχύσουμε και να συμπαρασταθούμε αποτελεσματικά στο ταξίδι της επιστροφής του κάθε εξαρτημένου προς τον «πάνω» κόσμο, για να βοηθήσουμε στη Γέννηση του Βριμού, χρησιμοποιούμε, εκτός των άλλων, την αναπαράσταση και την κάθαρση των «παθών» μας, μέσα από τη Δραματοθεραπεία και το Θέατρο, μικρό μέρος του οποίου είναι και το έργο που αναλύσαμε.

 

Σας ευχαριστώ.